24/05/2018, 22:25

Những vấn đề chung về đầu tư trực tiếp nước ngoài

Cùng với việc mở rộng và đa dạng hoá các quan hệ hợp tác kinh tế quốc tế, hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài là một bộ phận quan trọng trong toàn bộ chính sách kinh tế đối ngoại của Nhà nước ta. Kể từ khi LuậtĐầu tư trực tiếp nước ngoài ...

Cùng với việc mở rộng và đa dạng hoá các quan hệ hợp tác kinh tế quốc tế, hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài là một bộ phận quan trọng trong toàn bộ chính sách kinh tế đối ngoại của Nhà nước ta. Kể từ khi LuậtĐầu tư trực tiếp nước ngoài được ban hành và thực hiện từ năm 1987, đầu tư trực tiếp nước ngoài đã được thừa nhận như là một giải pháp quan trọng góp phần phát triển nền kinh tế đất nước. Vậy, đầu tư trực tiếp nước ngoài được hiểu như thế nào!

Về mặt kinh tế:

Đầu tư trực tiếp nước ngoài là một hình thức đầu tư quốc tế được đặc trưng bởi quá trình di chuyển tư bản (vốn) từ nước này sang nước khác... Nhìn chung ở các nước, đầu tư trực tiếp nước ngoài được hiểu là một hoạt động kinh doanh, một dạng quan hệ kinh tế có nhân tố nước ngoài. Nhân tố nước ngoài không chỉ là sự khác biệt về quốc tịch, hoặc về lãnh thổ cư trú thường xuyên của các bên tham gia vào quan hệ đầu tư trực tiếp nước ngoài, mà còn thể hiện ở việc di chuyển tư bản bắt buộc phải vượt qua biên giới quốc gia. Việc di chuyển tư bản này nhằm mục đích kinh doanh tại các nước nhận đầu tư và việc kinh doanh đó do chính các chủ đầu tư thực hiện hoặc kết hợp với chủ đầu tư của nước nhận đầu tư thực hiện. Như vậy có hai đặc trưng cơ bản của đầu tư trực tiếp nước ngoài.

- Có sự di chuyển tư bản trong phạm vi quốc tế.

- Người bỏ vốn đầu tư và người sử dụng vốn là một chủ thể.

Về mặt pháp lý:

Khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài đã trở thành một khái niệm phổ biến trong Luậtvề đầu tư của các nước. Tuy nhiên dù ở nước nào, dưới góc độ nào thì đầu tư trực tiếp cũng được hiểu là hoạt động kinh doanh quốc tế dựa trên cơ sở quá trình di chuyển tư bản giữa các quốc gia, chủ yếu do pháp nhân và chủ đầu tư tham gia trực tiếp vào quá trình đầu tư. Ở Việt Nam, văn bản pháp Luậtđầu tiên về đầu tư trực tiếp nước ngoài là điều lệ về đầu tư nước ngoài (ban hành kèm theo Nghị định số 115/CP ngày 18/4/1977). Mặc dù điều lệ này không ghi cụ thể về đầu tư trực tiếp nước ngoài song trong tư tưởng của các quy phạm vẫn chủ yếu là đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Đầu tư trực tiếp nước ngoài là việc các tổ chức kinh tế, cá nhân nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền nước ngoài hoặc bất kì tài sản nào để tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của Luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam (Điều 2 Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 2000).

Trong thực tiễn, đầu tư trực tiếp được thực hiện dưới các dạng sau:

Hợp tác kinh doanh trên cơ sở hợp đồng hợp tác kinh doanh:

Đây là loại hình đầu tư trong đó các bên tham gia hợp đồng ký kết thoả thuận để tiến hành một hoặc nhiều hoạt động sản xuất kinh doanh ở nước nhận đầu tư, trên cơ sở quy định rõ trách nhiệm, đối tượng, nội dung kinh doanh, nghĩa vụ và phân chia kết quả kinh doanh cho các bên tham gia. Hợp đồng hợp tác kinh doanh do đại diện có thẩm quyền của các bên hợp doanh ký. Thời hạn có hiệu lực của hợp đồng do các bên thoả thuận và được cơ quan có thẩm quyền của nước nhận đầu tư chuẩn y.

Doanh nghiệp liên doanh:

Là doanh nghiệp do các bên nước ngoài và nước chủ nhà cùng góp vốn, cùng kinh doanh, cùng hưởng lợi và chia sẻ rủi ro theo tỷ lệ góp vốn. Doanh nghiệp liên doanh được thành lập theo hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn, có tư cách pháp nhân theo Luậtpháp nước nhận đầu tư. Mỗi bên liên doanh chịu trách nhiệm đối với bên kia, với doanh nghiệp liên doanh trong phạm vi phần vốn góp của mình trong vốn pháp định. Tỷ lệ góp vốn của bên nước ngoài hoặc các bên nước ngoài do các bên liên doanh thoả thuận.

Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài:

Là doanh nghiệp thuộc sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài (tổ chức hoặc cá nhân người nước ngoài) do nhà đầu tư nước ngoài thành lập tại nước chủ nhà, tự quản lý và tự chịu trách nhiệm về kết quả sản xuất kinh doanh. Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài được thành lập theo hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn có tư cách pháp nhân theo Luậtpháp nước chủ nhà.

Một vài dạng đặc biệt của hình thức đầu tư 100% vốn đầu tư nước ngoài là: Hợp đồng xây dựng - chuyển giao - kinh doanh (BTO). Hợp đồng xây dựng - kinh doanh - chuyển giao (BOT). Hợp đồng xây dựng - chuyển giao (BT)

- Hợp đồng xây dựng - chuyển giao - kinh doanh là văn bản ký kết giữa cơ quan Nhà nước có thẩm quyền của Việt Nam và nhà đầu tư nước ngoài để xây dựng, kinh doanh công trình kết cấu hạ tầng; sau khi xây dựng xong, nhà đầu tư nước ngoài chuyển giao công trình đó cho Nhà nước Việt Nam, Chính phủ Việt Nam giành cho nhà đầu tư quyền kinh doanh công trình đó trong một thời hạn nhất định để thu hồi vốn đầu tư và lợi nhuận hợp lý.

- Hợp đồng xây dựng - kinh doanh - chuyển giao là văn bản ký kết giữa cơ quan Nhà nước có thẩm quyền Việt Nam và nhà đầu tư nước ngoài để xây dựng, kinh doanh công trình kết cấu hạ tầng trong một thời hạn nhất định; hết thời hạn, nhà đầu tư nước ngoài chuyển giao không bồi hoàn công trình đó cho Nhà nước Việt Nam.

- Hợp đồng xây dựng - chuyển giao là văn bản ký kết giữa cơ quan Nhà nước có thẩm quyền của Việt Nam và nhà đầu tư nươc ngoài để xây dựng công trình kết cấu hạ tầng; sau khi xây dựng xong nhà đầu tư nước ngoài chuyển giao công trình đó cho Nhà nước Việt Nam, Chính phủ Việt Nam tạo điều kiện cho nhà đầu tư nước ngoài thực hiện dự án khác để thu hồi vốn đầu tư và lợi nhuận hợp lý

Đầu tư trực tiếp nước ngoài chiếm vị trí ngày càng quan trọng trong quan hệ kinh tế quốc tế.

Quan hệ kinh tế quốc tế xuất hiện từ khi con người biết thực hiện hành vi trao đổi hàng hoá giữa các quốc gia. Quy mô và phạm vi trao đổi ngày càng mở rộng và hình thành nên các mối quan hệ kinh tế quốc tế gắn bó và phụ thuộc vào nhau giữa các nước trên thế giới.

Đầu tư trực tiếp nước ngoài là một hoạt động kinh tế đối ngoại ra đời muộn hơn các hoạt động kinh tế đối ngoại khác, nhưng ngay khi xuất hiện, vào khoảng cuối thế kỷ XIX, đầu tư trực tiếp nước ngoài đã có vị trí đáng kể trong quan hệ kinh tế quốc tế. Đến nay đầu tư trực tiếp nước ngoài đã trở thành xu hướng của thời đại và là nhân tố quyết định bản chất các quan hệ kinh tế quốc tế.

Cơ sở cho hoạt động FDI không chỉ là lợi nhuận cao nhất mà còn là sự đa dạng hoá danh mục đầu tư, giảm thiểu rủi ro, mở rộng thị trường, kết hợp lợi thế so sánh về công nghệ, quản lý với các yếu tố khác.

Những lợi thế kinh tế của FDI đối với nước nhận đầu tư:

Tạo nguồn vốn bổ sung quan trọng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Vốn đầu tư cho phát triển kinh tế bao gồm nguồn vốn trong nước và vốn nước ngoài. Hầu hết các nước đang phát triển trong giai đoạn đầu đều phải đương đầu với sự khan hiếm vốn. Do vậy, để đạt được sự tăng trưởng ổn định cao nhằm đưa đất nước thoát ra khỏi cảnh đói nghèo, lạc hậu thì các nước này phải tìm kiếm nguồn bổ sung từ bên ngoài mà trong đó FDI đóng vai trò quan trọng nhằm tăng cường vốn đầu tư trong nước và bù đắp sự thiếu hụt ngoại tệ. Ngoài ra, FDI còn bổ sung đáng kể nguồn thu ngân sách của Chính phủ các nước nhận đầu tư thông qua thuế... Đây là nguồn vốn quan trọng để đầu tư cho các dự án phát triển của nước chủ nhà.

Chuyển giao công nghệ:

Khi đầu tư vào một nước nào đó chủ đầu tư không chỉ chuyển vào nước đó vốn bằng tiền mà còn chuyển cả vốn hiện vật như máy móc thiết bị... và vốn vô hình, chuyên gia kỹ thuật, bí quyết công nghệ, quản lý. Thông qua tiếp nhận FDI, các nước nhận đầu tư có thể tiếp nhận được công nghệ hiện đại, sau đó cải tiến và phát triển phù hợp thành công nghệ cho nước mình.

Học tập kinh nghiệm và tiếp cận thị trường mới.

FDI giúp các nước nhận đầu tư đào tạo kiến thức kinh doanh, quản lý, tay nghề và tiếp cận thị trường thế giới. Thông thường ở các nước nhận đầu tư trình độ quản lý của các cán bộ quản lý, trình độ tay nghề và nhận thức của công nhân còn yếu kém nên khi đầu tư, để tiếp cận công nghệ mới, các chủ đầu tư nước ngoài thường tổ chức các lớp đào tạo, bồi dưỡng kiến thức cho cán bộ, công nhân để thực hiện dự án. Bằng con đường này, kiến thức của các cán bộ quản lý và tay nghề của công nhân được nâng lên. Hơn nữa, FDI giúp các doanh nghiệp tiếp cận và xâm nhập được vào thị trường thế giới thông qua liên doanh và mạng lưới thị trường rộng lớn của hệ thống các công ty xuyên quốc gia.

FDI là công cụ để kích thích cạnh tranh:

Chính phủ các nước chủ nhà thường muốn sử dụng FDI như một công cụ để kích thích và liên kết kinh tế giữa các doanh nghiệp trong nước. Các công ty nước ngoài như một đối tượng để cho các doanh nghiệp trong nước tăng tính cạnh tranh của mình, thay đổi tác phong kinh doanh cũ. Mặt khác các doanh nghiệp nội địa cũng mở rộng được quy mô sản xuất và lĩnh vực kinh doanh nhờ cung cấp các yếu tố đầu vào và tiêu thụ đầu ra cho các công ty nước ngoài.

Ngày nay, đầu tư trực tiếp nước ngoài trở thành một tất yếu khách quan trong điều kiện quốc tế hoá, toàn cầu hoá nền sản xuất, lưu thông và ngày càng được tăng cường mạnh mẽ. Có thể nói không một quốc gia nào dù phát triển hay đang phát triển lại không cần đến nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và coi đó là nguồn lực, phương tiện để khai thác và hoà nhập vào cộng đồng quốc tế.

FDI tạo công ăn việc làm cho lực lượng lao động nước sở tại.

FDI tạo công ăn việc làm và thu nhập đáng kể cho lực lượng lao động của nước nhận đầu tư, góp phần giải quyết nạn thất nghiệp và góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động theo các ngành nghề, lãnh thổ theo hướng tích cực. Điều đáng kể là số lao động tại các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được tiếp tục đào tạo hoặc được nâng cao nghiệp vụ và được bố trí vào các vị trí của công ty.

Những hạn chế của FDI đối với các nước nhận đầu tư.

Chi phí của việc thu hút FDI.

Để thu hút FDI, nước nhận đầu tư phải áp dụng một số ưu đãi cho nhà đầu tư: Giảm thuế, miễn thuế trong một thời gian cho các dự án đầu tư nước ngoài hoặc mức giá tiền thuê đất, nhà xưởng và một số dịch vụ trong nước thấp. Hay trong một số các lĩnh vực họ được Nhà nước bảo hộ thuế quan và như vậy đôi khi lợi ích của nhà đầu tư có thể vượt lợi ích mà nước chủ nhà nhận được trong một thời gian nhất định.

Hiện tượng chuyển giá:

Các công ty xuyên quốc gia, các nhà đầu tư thường liên kết chặt chẽ với nhau để nâng giá những nguyên, vật liệu đầu vào, bán thành phẩm, máy móc thiết bị nhập vào để thực hiện đầu tư đồng thời giảm giá sản phẩm bán ra, thậm chí rất thấp so với giá thành nhằm, giấu lợi nhuận thực tế thu được để tránh thuế của nước chủ nhà đánh vào lợi nhuận của nhà đầu tư. Từ đó, hạn chế đối thủ cạnh tranh xâm nhập thị trường, hạn chế khả năng và dần dần đẩy đối tác Việt Nam trong liên doanh đến phá sản do liên doanh thua lỗ kéo dài. Hoặc tạo ra chi phí sản xuất cao giả tạo ở nước nhận đầu tư và nước chủ nhà phải mua hàng hoá do nhà đầu tư nước ngoài sản xuất với giá cao hơn.

Tuy nhiên việc tính giá đó chỉ xảy ra khi nước chủ nhà thiếu thông tin, trình độ quản lý yếu, hoặc chính sách của nước đó còn nhiều khe hở khiến các nhà đầu tư có thể lợi dụng được.

Các nhà đầu tư thường bị buộc tội là đã chuyển giao công nghệ và kỹ thuật lạc hậu vào nước họ đầu tư.

Điều này có thể được giải thích như sau: - (1) Dưới tác động của cách mạng khoa học kỹ thuật, cho nên máy móc, công nghệ nhanh chóng trở thành lạc hậu, vì vậy họ thường chuyển giao những công nghệ đã lạc hậu cho các nước nhận đầu tư để đổi mới công nghệ, đổi mới, nâng cao chất lượng sản phẩm ở chính quốc; (2) Vào giai đoạn đầu của sự phát triển, hầu hết các nước đều sử dụng công nghệ sử dụng nhiều lao động. Tuy nhiên, sau quá trình phát triển, giá lao động tăng lên, làm cho giá thành sản phẩm cao, vì vậy họ muốn thay thế công nghệ này bằng những công nghệ có hàm lượng kỹ thuật cao để hạ giá thành sản phẩm.

Việc chuyển giao công nghệ lạc hậu đã gây thiệt hại cho các nước nhận đầu tư như là: (1). Khó tính được giá trị thực của những máy móc chuyển giao, do vậy nước nhận đầu tư thường bị thiệt trong việc tính giá trị tỷ lệ góp vốn trong các doanh nghiệp liên doanh và hậu quả là bị thiệt hại trong việc chia lợi nhuận; (2). Gây tổn hại đến môi trường; (3). Chất lượng sản phẩm thấp, chi phí sản xuất cao và do đó sản phẩm của nước nhận đầu tư khó có thể cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, mặt trái này cũng một phần phụ thuộc vào chính sách công nghệ, pháp Luậtvề đầu tư, bảo vệ môi trường... và khả năng tiếp nhận công nghệ của nước nhận đầu tư.

Những mặt trái

0