Kinh nghiệm sử dụng lao động của Trung Quốc

Là một nước đang phát triển lớn nhất thế giới với dân số quá đông và mức tăng trưởng kinh tế chưa cao: sử dụng tốt lao động là một nhiệm vụ rất nặng nề.Trong những thời kỳ khác nhau, chính phủ: Trung Quốc đã đưa ra những chính sách khác nhau cho phù hợp với tình hình thực tế, đảm bảo quyền lợi cho mọi công dân theo hiến pháp và Luật lao động, đồng thời sử dụng có hiệu quả nguồn nhân lực của đất nước. Hiện nay, sau nhiều năm củng cố và thử nghiệm, Trung Quốc đã có một cách tổ chức lao động phù hợp với nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa. Về cơ bản những chính sách này khá thành công và có thể được coi là bài học kinh nghiệm quý báu cho các nước đang phát triển khác.

Theo số liệu của Bộ bảo trợ xã hội của Trung Quốc, trong 10 tháng đầu năm 2004 trên lãnh thổ Trung Quốc đã giải quyết việc làm cho 7,74 triệu lao động ở thành phố, hoàn thành 86% chỉ tiêu cả năm đặt ra là 9 triệu người. Tính hết quý III/2004, số người đăng ký thất nghiệp ở các thành phố của Trung Quốc là 8,21 triệu người, tỷ lệ thất nghiệp là 4,2%, thấp hơn 0,1% so với cuối năm 2003. Hiện nay, cơ chế mới về tạo việc làm bao gồm các hình thức: Người lao động tự tạo việc làm, thị trường điều tiết việc làm, chính quyền xúc tiến việc làm... đã bắt đầu hình thành tại Trung Quốc.

Là một nước đông dân nhất thế giới, Trung Quốc có lợi thế với nguồn lao động dồi dào, giá rẻ. Tuy nhiên, trong thời đại công nghệ thông tin hiện nay, lực lượng lao động được sử dụng phảI có những tiêu chuẩn nhất định về giáo dục và tay nghề, đặc biệt là nhu cầu của các công ty nước ngoài đối với nguồn lao động nội địa có chuyên môn nhưng ít tốn kém. Do vậy, thông qua các hình thức giáo dục, đào tạo, Trung Quốc đã thực hiện cấp chứng nhận đủ tiêu chuẩn nghề nghiệp nhằm xây dựng một đội ngũ lao động có trình độ học vấn, tay nghề cao. Hiện nay, tại các thành phố của Trung Quốc, hơn 80% số người tìm được việc làm mới đã tốt nghiệp trung học phổ thông trở lên hoặc đã qua đào tạo dạy nghề, 45 triệu người được cấp chứng nhận đủ tiêu chuẩn nghề nghiệp.

Nhận thức rõ về tầm quan trọng của vấn đề nêu trên, Chính phủ Trung Quốc đã đặt mục tiêu giải quyết việc làm cho người lao động là một trong những nhiệm vụ cấp bách nhất.

Các biện pháp cụ thể xác định nhằm thực hiện có hiệu qủa nhiệm vụ này là:

• Đưa mục tiêu giải quyết việc làm vào trong kế hoạch và chiến lược phát triển kinh tế trong các kế hoạch và chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước; Cải cách kinh tế theo hướng phát triển nhanh khu vực dịch vụ, khuyến khích phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ; phát triển khu vực kinh tế phi nhà nước; thực hiện chính sách tài chính tích cực để tăng độ co giãn của cấu về lao động.
• Các biện pháp thúc đảy thị trường lao động. Chính phủ trung quốc đã xác định các mục tiêu rất cụ thể; thị trường lao động Trung Quốc phải phát triển một cách thống nhất, theo hướng mở cửa, cạnh tranh và quy phạm hoá. Trong đó, các biện pháp được chú trọng nhất hiện nay là;
  • Hoàn thiện thể chế thị trường lao động, để người lao động được thực sự tự do đi tìm việc làm, tạo điều kiện thuận lợi để hàng hoá sức lao động có thể lưu thông dễ dàng trên thị trường, khơi thông các rào làm phân mảng thị trường giữa nông thôn và thành thị, giữa các vùng, tạo điều kiện để lao động nông thôn có cơ hội tốt hơn tham gia vào các ngành nghề phi nông nghiệp.
  • Hoàn thiện các chức năng của thị trường lao động bằng cách rút bớt cách chức năng không cần thiết, giảm bớt sự can thiệp của bộ hoặc cơ quan nhà nước vào hoạt động của thị trường lao động.
  • Đầu tư xây dựng cơ sở vật chất cho thị trường lao động.Trước hết là xây dựng các trung tâm, các cơ sở giao dịch lao động, cung cấp cá trang thiết bị, điều kiện làm việc cần thiết cho các cơ sở này; cải tạo cơ sở dịch vụ giới thiệu việc làm.
  • Nâng cao trình độ quản lý của đội ngũ cán bộ, nhân viên làm việc tại các thị trường lao động: cụ thể là có các biện pháp để thu hút những người có trình độ chuyên môn và phẩm chất phù hợp với loại hình công việc này; đào tạo nhân viên mới, có tính chuyên nghiệp về quản lý và vận hành thị trường lao động.

• Cải tiến công tác quản lý của nhà nước của Chính phủ đối với thị trường lao động. Chính phủ quản lý thị trường một cách thống nhất, có bài bản, tuân thủ đúng pháp luật. Chuyển công nhân "dôi dư" thành dạng công nhân "thất nghiệp" để tách họ ra khỏi sự "bảo trợ" của doanh nghiệp, thực thi chế độ hợp đồng lao động toàn diện, bắt buộc số lao động dôi dư phải có sự nỗ lực để tìm kiếm việc làm mới.
• Xác định chính sách thu hút nhân tài một cách hợp lý. Hiện nay, Trung Quốc có chính sách ưu tiên hộ khẩu cho các nhân tài để thu hút lao động có chình độ cao. Các nhân tài ở Trung Quốc còn được ưu đãi đặc biệt về trả công lao động; lương của người lao động có trình độ cao hơn nhiều so với lương của lao động trung bình. Lao động có trình độ cao ở Trung Quốc còn được hưởng các ưu đãi đặc biệt về điều kiện làm việc và sinh hoạt (thí dụ: ưu đãi về nhà ở, ưu tiên mua cổ phiếu, được cử đi học tập và tu nghiệp ở nước ngoài). Trung Quốc coi đây là một biện pháp giữ chân và thu các nhân tài ở trong và ngoài nước.
• Tăng cường công tác tào đạo và đào tạo lại người lao động. Đứng trước năm vấn đề nan giải về trình độ chuyên môn và tay nghề lao động thấp, và sự bất hợp lý trong kết cấu kỹ năng lao động, chính Phủ Trung Quốc đã đề ra nhiều chính sách bằng cách huy động cả sức dân vào công tác đào tạo nguồn nhân lực. Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã cho phép thành lập một số lượng lớn các trường đại học và trường dạy nghề dân lập, các lớp đào tạo sinh viên có thu học phí (đáp ứng 50% nhu cầu chi phí đào tạo cao đẳng của Trung Quốc).
• cải cách chính sách tiền công tiền lương hoặc tiền công lao động.

Chính sách tiền công tiền lương lao động của Trung Quốc có thể được tóm gọn trong tám từ sau: "ưu tiên hiệu quả, chiếu cố công bằng". Yếu tố hiệu quả trên thị trường lao động dược đặt lên hàng đầu. Yếu tố công bằng trong trả công lao động ở giai đoạn này chỉ được đặt trong hàng "chiếu cố công bằng" trong thời điểm hiện nay, Trung Quốc cũng đã phải áp dụng những biện pháp vừa cụ thể, vừa kiên quyết sau:

• Tăng cường việc thu thuế thu nhập cá nhân.
• Hoàn thiện chế độ trợ cấp xã hội và mở rộng phạm vi dịch vụ của hệ thống an sinh xã hội.
• Yêu cầu chính quyền địa phương, nhất là chính quyền thành phố lớn phải xây dựng hệ thống an sinh xã hôi của địa phương mình để mọi người đều được hưởng mức sống tối thiểu.
• Trung Quốc không áp dụng quy định về mức lương tối thiểu.

• Nâng cao hiệu quả của các "Trung tâm tái tạo việc làm" cho lao động dôi dư của các doanh nghiệp nhà nước ở Trung Quốc.

Thực trạng giải quyết việc làm ở Trung Quốc thời gian qua có thể gợi cho chúng ta một số kinh nghiệm sau:

• Phải có sự thống nhất nhận thức về việc làm, tầm quan trọng của việc làm trong quá trình phát triển kinh tế xã hội, có công ăn việc làm là cái gốc của dân sinh.
• Xác định rõ nhiệm vụ của Đảng và chính quyền các cấp là phải lấy việc cải thiện và tạo ra công ăn việc làm là nhiệm vụ trọng tâm.
• Đa dạng hoá các hình thức giải quyết việc làm: phát triển kinh tế, phát triển việc dạy nghề, nâng cao chất lượng nghề nghiệp, phát triển hệ thống dịch vụ và chất lưọng tìm việc làm của người lao động.
• -Bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người lao động.
• -Nâng cao thu nhập của dân cư thành thị và nông thôn.
• -Phát triển hệ thống an sinh xã hội như chính sách bảo hiểm, bảo trợ xã hội thiết lập hệ thống dịch vụ y tế và hệ thống bảo vệ sức khoẻ của cư dân, bảo vệ môi trường sinh thái ở khu dân cư.
• Một mục tiêu quan trọng của công tác giải quyết việc làm là: "nhanh chóng làm cho những người chưa thoát nghèo, giải quyết vấn đề no ấm, đồng thời từng bước đi lên cuộc sống khá giả".

Mỗi một quốc gia có điều kiện kinh tế văn hoá, xã hội, những tiềm năng giải quyết việc làm khác nhau, song trong xu thế toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế chúng ta cần tham khảo và vận dụng sáng tạo những kinh nghiệm của các quốc gia, dân tộc, nhất là các quốc gia gần gũi với chúng ta về lịch sử truyền thống văn hoá để giải quyết những vấn đề lao động và việc làm ở Việt nam.