Khái niệm và tính chất của bảo hiểm nhân thọ

Khái niệm:

Có nhiều khái niệm khác nhau về bảo hiểm nhân thọ. Thực tế bảo hiểm nhân thọ là sự cam kết giữa Công ty bảo hiểm với người tham gia bảo hiểm (người được bảo hiểm) trong đó Công ty bảo hiểm có trách nhiệm trả cho người tham gia bảo hiểm (người được bảo hiểm) một khoản tiền nhất định khi có những sự kiện định trước xảy ra (người được bảo hiểm bị chết, thương tật toàn bộ vĩnh viễn, hay còn sống đến một thời điểm chỉ rõ trong hợp đồng). Còn người tham gia bảo hiểm có trách nhiệm nộp phí bảo hiểm đầy đủ và đúng hạn.

Tuy nhiên đứng trên góc độ pháp lý, xã hội-kỹ thuật, có những khái niệm về bảo hiểm nhân thọ khác. Đó là:

Về mặt pháp lý: Bảo hiểm nhân thọ là bản hợp đồng trong đó để nhận được phí bảo hiểm của người tham gia bảo hiểm (người ký kết hợp đồng) thì người bảo hiểm cam kết sẽ trả cho một người hay nhiều người thụ hưởng bảo hiểm một số tiền nhất định (đó là số tiền bảo hiểm hay một khoản trợ cấp định kỳ) trong trường hợp người được bảo hiểm bị tử vong hay người được bảo hiểm sống đến một thời điểm ghi rõ trên hợp đồng.

Về mặt kỹ thuật: Bảo hiểm nhân thọ là nghiệp vụ bao hàm những cam kết mà sự thi hành những cam kết này thuộc chủ yếu vào tuổi thọ của con người.

Như vậy thì bảo hiểm nhân thọ giải quyết nỗi lo âu về mặt an toàn trong đời sống nhưng nó chỉ gắn với các biến cố liên quan đến bản thân con người như: tử vong, sống sót, tai nạn và bệnh tật kéo theo sự mất khả năng lao động, thương tật và các chi phí y tế.... Đôi khi các sự cố không phải luôn tương ứng với các thiết hại. Tóm lại, bảo hiểm nhân thọ thay thế bảo trợ xã hội cơ bản nơi mà bảo trợ xã hội không tồn tại, bổ sung cho bảo trợ xã hội khi bảo trợ xã hội còn thiếu sót.

Tính chất của bảo hiểm nhân thọ:

Để tiến hành kinh doanh một sản phẩm, một ngành nghề, một lĩnh vực nào đó thì trước hết chúng ta phải nắm được tính năng và tác dụng của nó. Khác với các sản phẩm khác, sản phẩm bảo hiểm nhân thọ có đặc thù riêng.

Thứ nhất, bảo hiểm là một loại sản phẩm đặc biệt. Sở dĩ như vậy là vì sản phẩm bảo hiểm là một dịch vụ, không những thế nó là một dịch vụ đặc biệt. Điều này được thể hiện rõ qua các đặc tính cụ thể sau:

- Sản phẩm bảo hiểm là sản phẩm không định hình. Thực chất của hoạt động bảo hiểm là hoạt động chuyển giao rủi ro giữa những người tham gia bảo hiểm với người bảo hiểm. Vào thời điểm bán, sản phẩm chủ yếu mà các nhà bảo hiểm cung cấp ra thị trường chỉ là lời hứa, lời cam kết bồi thường hay trả tiền bảo hiểm của nhà bảo hiểm khi xảy ra sự cố thuộc phạm vi bảo hiểm. Đó là sản phẩm vô hình mà người bán không chỉ ra được màu sắc, kích thước hay hình dạng cảu nó và người mua cũng không cảm nhận được bằng các giác quan của mình như cầm, nắn, sờ, mó, ngửi hay nếm thử. Người mua buộc phải tin vào người bán - nhà bảo hiểm.

- Sản phẩm bảo hiểm là sản phẩm có hiệu quả về xê dịch. Có nghĩa là lợi ích đối với khách hàng từ việc chi trả, bồi thường cũng bấp bênh và xê dịch theo thời gian. Người ta mua bảo hiểm nhân thọ nhưng không biết mình sẽ sử dụng khi nào. đối với loại sản phẩm chỉ mang tính rủi ro thì khách hàng mua bảo hiểm không những mong muốn mà không bao giờ có ý nghĩ sẽ gặp rủi ro để được bồi thường.

- Sản phẩm bảo hiểm là sản phẩm "của chu trình sản xuất kinh doanh đảo ngược". Các doanh nghiệp bảo hiểm không phải bỏ vốn trước mà nhận phí bảo hiểm trước của người tham gia bảo hiểm đóng góp và thực hiện nghĩa vụ sau với bên được bảo hiểm khi xảy ra sự cố bảo hiểm. Do vậy không thể tính được chính xác hiệu quả của một sản phẩm bảo hiểm vào thời điểm bán sản phẩm.

- Sản phẩm bảo hiểm là sản phẩm dễ bắt chước. Một hợp đồng bảo hiểm dù là bản gốc cũng không được cấp bằng phát minh sáng chế và không được bảo hộ về bản quyền. Về lý thuyết, mọi doanh nghiệp bảo hiểm đều có thể bán một cách hợp pháp những hợp đồng là bản sao chép của đối thủ cạnh tranh ngoại trừ tên và cách thức tuyên truyền quảng cáo.

Thứ hai, thế giới tâm lý bảo hiểm rất phức tạp. Đó là việc chia sẻ giữa sự an toàn hợp lý và sự mê tín.

Người ta mua bảo hiểm nhân thọ với sự pha trộn của hai cân nhắc, một là hợp lý trong đề phòng rủi ro, một là biểu lộ sự mê tín. Người mua coi việc mua sản phẩm bảo hiểm như mua một chiếc bùa hộ mệnh.

Sự pha trộn giữa hai lập luận này đã làm cho người bảo hiểm rất khó khăn trong khi đề cập đến vấn đề bảo hiểm với khách hàng và đánh giá chính xác mức độ đảm bảo cần thiết. Nghĩa là, người bảo hiểm sẽ bị chi phối giữa việc thoả mãn ngay nhu cầu cho khách hàng, những đảm bảo tối thiểu - phí thấp, và việc đề nghị các bảo đảm cho an toàn cần thiết cái mà làm cho người bảo hiểm khó có thể khai thác được do phạm vi bảo đảm rộng và phí cao.

Thứ ba, mối quan hệ giữa người bảo hiểm và người được bảo hiểm được ghi nhận như là một sự "nghi ngờ kép".

- Về phía người được bảo hiểm: họ nhìn nhận người bảo hiểm đồng thời là hai người - người bảo trợ và người thu thuế.

Người được bảo hiểm tìm kiếm và thấy ở người bảo hiểm như là một nhà tư vấn và đưa ra những giải pháp để giải quyết những vấn đề lớn như: tương lai của con cái họ, thu nhập của gia đình hay thu nhập của chính họ khi về hưu.

Nhưng đồng thời, người được bảo hiểm lại coi người bảo hiểm như là người thu thuế. Bởi lẽ xuất phát từ khái niệm: "hiệu quả xê dịch" mà người tiêu dùng cảm thấy việc nộp phí trong thời gian dài không đem lại hiệu quả gì nếu không có sự kiện bảo hiểm xẩy ra.

- Về phía nhà bảo hiểm: ở một khía cạnh nào đó, họ luôn có thái độ ngờ vực khách hàng của mình. Khi bán bảo hiểm, họ luôn nghi ngờ rằng người tham gia có khai đúng tình trạng sức khỏe của anh ta hay không? Khi thiệt hại xảy ra, liệu người bị hại có khai báo đúng sự thực hay không? Chính thái độ này đã dẫn đến việc cư xử với khách hàng bị thiệt hại như một "công an", trước tiên là trấn áp.