Biện pháp phòng bệnh hiệu quả cho trẻ em?

Chương trình TCMR đã được triển khai ở tất cả các xã, phường trên toàn quốc, tỷ lệ trẻ dưới một tuổi được tiêm chủng đầy đủ liên tục tăng lên theo các năm và luôn được duy trì ở mức hơn 90% ở quy mô tuyến tỉnh. Việt Nam đã đạt và bảo vệ thành quả thanh toán bệnh bại liệt từ năm 2000. Cho tới nay, kết quả đó vẫn được duy trì theo đúng khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Thông qua việc tiêm vắc-xin phòng uốn ván cho phụ nữ có thai trong toàn quốc đạt tỷ lệ hơn 80%; tiêm vắc- xin phòng uốn ván cho nữ tuổi sinh đẻ tại những vùng nguy cơ cao và tăng cường giám sát chết sơ sinh, uốn ván sơ sinh, năm 2005 Việt Nam được quốc tế đánh giá và công nhận đạt mục tiêu loại trừ uốn ván sơ sinh, 100% số huyện có tỷ lệ mắc uốn ván sơ sinh dưới 1/1000 trẻ đẻ sống theo quy định của WHO. Tỷ lệ tiêm chủng hai mũi vắc-xin sởi trên phạm vi toàn quốc luôn đạt hơn 90% và thực hiện các chiến dịch tiêm bổ sung vắc- xin sởi cho các đối tượng nguy cơ cao, kết quả là tỷ lệ mắc sởi của Việt Nam liên tục giảm từ năm 1984 đến nay. Việt Nam đang tiến tới loại trừ bệnh sởi, đạt số mắc nhỏ hơn một trường hợp trên một triệu dân.

Việt Nam là nước có tỷ lệ lưu hành bệnh viêm gan B cao, vì vậy từ năm 1997, vắc-xin viêm gan B (VGB) được triển khai lần đầu trong TCMR. Ðến năm 2003, được sự hỗ trợ của Liên minh toàn cầu về vắc-xin và tiêm chủng (GAVI), vắc-xin VGB được triển khai cho trẻ dưới một tuổi trong tiêm chủng thường xuyên ở 100% số huyện trên toàn quốc. Kết quả điều tra huyết thanh học năm 2010 cho thấy tỷ lệ mang vi-rút viêm gan B ở trẻ dưới năm tuổi khoảng 2%. Chương trình TCMR quốc gia đang triển khai các biện pháp phấn đấu đạt mục tiêu của WHO về giảm tỷ lệ nhiễm vi-rút viêm gan B ở trẻ em năm tuổi xuống 2% vào năm 2012 và tiến tới giảm tỷ lệ này xuống dưới 1% trong tương lai.

Nhờ duy trì tỷ lệ trẻ được tiêm chủng cao cho nên số ca mắc và tử vong bệnh bạch hầu và ho gà giảm liên tục. Tỷ lệ mắc bạch hầu liên tục giảm từ năm 1984 đến nay, và trong vòng năm năm gần đây Việt Nam đã khống chế tỷ lệ mắc bạch hầu xuống dưới 0,04/100 nghìn dân. Nhất là từ năm 2010, tỷ lệ mắc bạch hầu trên 100 nghìn dân giảm xuống dưới 0,01 với sáu ca rải rác và chỉ xảy ra duy nhất ở một địa phương. Tỷ lệ mắc ho gà cũng liên tục giảm từ năm 1984 đến nay tương ứng với sự gia tăng tỷ lệ trẻ được tiêm chủng vắc-xin DPT. Từ năm 2006 đến nay không có ca tử vong do ho gà. Trong vòng năm năm gần đây đã khống chế tỷ lệ mắc ho gà xuống dưới 0,32/100 nghìn dân; từ năm 2010 tỷ lệ mắc ho gà giảm xuống còn 0,1/100 nghìn dân với 81 ca mắc tản phát, giảm 28,6% so năm 2008.

Nhận thấy rõ vai trò của việc phòng bệnh chủ động bằng các loại vắc-xin, giữa năm 1997, Thủ tướng Chính phủ đồng ý đưa thêm các vắc-xin: viêm não Nhật Bản B, tả và thương hàn vào triển khai trong Chương trình TCMR. Ðến cuối năm 2011, cả nước có 59 tỉnh, thành phố triển khai tiêm vắc-xin viêm não Nhật Bản với tỷ lệ trẻ tiêm đủ ba mũi cơ bản đạt hơn 90%. Vắc-xin thương hàn ban đầu được tiêm cho trẻ từ ba đến năm tuổi tại sáu tỉnh phía nam là: Cà Mau, Kiên Giang, Sóc Trăng, An Giang, Vĩnh Long, Bạc Liêu và hai huyện của hai tỉnh phía bắc là Lào Cai và Sơn La. Trong những năm gần đây, vắc-xin thương hàn được tiêm tại những vùng nguy cơ và vẫn được duy trì ở tỷ lệ cao cho đối tượng có chỉ định tiêm chủng. Với mục tiêu chính là dự phòng chủ động cho trẻ em ở những vùng có nguy cơ cao mắc bệnh tả, đến nay, có hơn bảy triệu liều vắc-xin tả dạng uống được sử dụng ở 12 tỉnh, thành phố và hơn 50 huyện trong toàn quốc.

Trên cơ sở các kết quả đã đạt được, từ giữa năm 2010 Chương trình TCMR triển khai vắc-xin phối hợp DPT-VGB-Hib cho trẻ dưới một tuổi trên địa bàn toàn quốc. Với vắc-xin mới này, trẻ em dưới một tuổi đã có cơ hội được tiêm chủng thêm vắc-xin Hib phòng các bệnh viêm phổi, viêm màng não mủ, đồng thời vẫn bảo đảm lịch tiêm các vắc-xin DPT, VGB mà chỉ cần thực hiện một mũi tiêm duy nhất cho cả năm loại vắc-xin. Chương trình đã thực hiện bổ sung mũi tiêm đối với hai loại vắc-xin là sởi mũi hai và tiêm nhắc lại vắc-xin DPT mũi bốn cho trẻ 18 tháng tuổi.

VẮC-XIN đã làm thay đổi tỷ lệ mắc, chết các bệnh phòng được bằng vắc-xin. Theo ước tính có khoảng 6,7 triệu ca mắc và 42.900 ca tử vong do các bệnh bại liệt, uốn ván sơ sinh, sởi, bạch hầu, ho gà dự phòng được nhờ triển khai tiêm vắc-xin. Bằng tiêm chủng mở rộng, tỷ lệ mắc của nhiều bệnh truyền nhiễm có vắc-xin dự phòng giảm đi hàng chục đến hàng trăm lần. Hàng trăm nghìn trẻ em và phụ nữ Việt Nam đã được bảo vệ khỏi bệnh tật và tàn phế, hàng chục nghìn trẻ được cứu sống và khỏe mạnh về thể chất, tinh thần giúp làm giảm gánh nặng kinh tế và xã hội. Thông qua việc triển khai thành công Chương trình TCMR và các chương trình y tế khác, Việt Nam đã giảm đáng kể tỷ lệ tử vong ở trẻ dưới năm tuổi. Thành tích này đã được bạn bè quốc tế ca ngợi, khâm phục và được GAVI vinh danh về thành tích xuất sắc trong việc làm giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ em Việt Nam.

GS, TS NGUYỄN TRẦN HIỂN

Viện trưởng Vệ sinh Dịch tễ T.Ư​