Đồng tiền chung Châu ÂU
ý đồ cho ra đời đồng EURO có từ rất sớm. Ngay trong hiệp ước Rome thành lập cộng đồng kinh tế châu Âu (EEC - 1957) đã được đề cập đến và nó trở thành chủ đề lặp đi lặp lại trong các chương trình nghị sự châu Âu, được cụ thể hoá qua các báo ...
ý đồ cho ra đời đồng EURO có từ rất sớm. Ngay trong hiệp ước Rome thành lập cộng đồng kinh tế châu Âu (EEC - 1957) đã được đề cập đến và nó trở thành chủ đề lặp đi lặp lại trong các chương trình nghị sự châu Âu, được cụ thể hoá qua các báo cáo chính thức như: Werner (1970), Delors (1989). Những tranh luận về đồng tiền chung châu Âu đã làm khuấy động đời sống kinh tế - xã hội nhiều thập kỷ qua.
Qua các bước đi hợp lý như sự ra đời của đơn vị tiền tệ châu Âu (năm 1975), sự ra đời của hệ thống tiền tệ châu Âu (EMS) (năm 1978) là các bước quan trọng tạo cơ sở cho sự ra đời của đồng EURO.
Bước sang thập kỷ 90, khi tình hình thế giới nói chung và châu Âu nói riêng có những bước chuyển biến mạnh mẽ đã thúc đẩy nhanh chóng sự ra đời của đồng tiền chung châu Âu.
Sau chiến tranh lạnh, cục diện hai cực của thế giới đã chấm dứt những trật tự thế giới mới đang hình thành, các thể lực đều dốc sức củng cố địa vị của mình trong tương lai. Mặc dù cộng đồng kinh tế châu Âu đã đạt một số thành tựu nhất định trong quá trình liên kết. Song nhiều mặt còn thua kém Mỹ, Nhật chưa phát triển hết sức mạnh tiềm năng của cả khối. Vì vậy, trong cuộc cạnh tranh quyết liệt trước mắt, các nước châu Âu phải thống nhất chặt chẽ hơn để tự khẳng định mình đáp ứng các cơ hội và thách thức mới.
Bên cạnh đó với sự phát triển nhanh các mặt của kinh tế các nước thành viên như: thương mại, đầu tư, quan hệ quốc tế... Liên minh châu Âu đã phát triển đến tầm cao của liên kết kinh tế quốc tế, đã trở thành một liên minh vững chắc, đã đủ điều kiện và cần thiết để xây dựng liên minh tiền tệ mà nội dung chính của nó là cho ra đời đồng tiền chung. Từ đó nhằm phát triển kinh tế các nước thành viên, tăng cường liên kết giữa các thành viên trong khối củng cố sức mạnh của liên minh.
Từ các cơ sở trên cùng với sự nỗ lực của các nước thành viên mà dự án về đồng tiền chung châu Âu được cụ thể hoá trong hiệp ước Maastrich đã trở thành hiện thực.
Quá trình ra đời của đồng tiền chung châu Âu được chia làm 3 giai đoạn, mỗi giai đoạn có một mục tiêu nhiệm vụ riêng do hội nghị cấp cao châu Âu đề ra.
Tháng 6/1989 hội đồng châu Âu đã quyết định:
Giai đoạn I từ: 01/07/1990 đến 31/12/1993
Trong giai đoạn này:
Thực hiện tự do hoá lưu thông vốn và thanh toán bằng cách xoá bỏ hạn chế về di chuyển vốn giữa các thành viên.
Tăng cường phối hợp giữa các ngân hàng trung ương đảm bảo phối hợp chính sách tiền tệ của các nước thành viên nhằm ổn định giá hoàn thành thị trường chung thống nhất.
Tăng cường hợp tác các chính sách kinh tế giữa các nước thành viên.
Giai đoạn II: Bắt đầu từ ngày 01/01/1994 đến 31/12/1998 với nội dung chính của giai đoạn này:
Tăng cường triển khai chiến lược hội tụ về chính sách kinh tế và thị trường giữa các nước thành viên nhằm ổn định giá cả giữ gìn sự lành mạnh của hệ thống tài chính nhà nước, tạo điều kiện cho đồng EURO ra đời là một đồng tiền mạnh.
Hoàn chỉnh các công tác về mặt thể chế cho đồng EURO ra đời như: Xây dựng bộ máy và cơ chế vận hành của ngân hàng trung ương châu Âu. Từ ngày 01/07/1998 ECB chính thức đi vào hoạt động.
Quyết định tỷ giá chuyển đổi, tên của các đơn vị tiền tệ, căn cứ vào các tiêu chuẩn hội để xét các nước đủ tiêu chuẩn tham gia đồng EURO trong đợt đầu.
Ngày 09/05/1998 Nghị viện châu Âu phê chuẩn 11 nước đủ tiêu chuẩn và sẽ tham gia EURO lần đầu là Đức, Pháp, Ailen, áo, Bỉ, Bồ Đào Nha, Hà Lan, ý, Lucxambua và Phần Lan
Giai đoạn III: Từ 1/1/1999 đến 30/6/2002.
Trong giai đoạn này đồng EURO chính thức ra đời và đi vào lưu thông từ song song tồn tại với các đồng bản tệ cho tới thay thế hoàn toàn các đồng bản tệ. Giai đoạn này có thể chia thành 2 bước.
Bước 1: Từ ngày 01/01/1999 đến ngày 31/12/2001 đây là giai đoạn quá độ, đồng EURO ra đời và đi vào lưu thông song song tồn tại với các đồng tiền quốc gia, thông qua tỷ giá chuyển đổi đã được công bố. Đồng EURO chỉ tham gia lưu thông trong lĩnh vực không dùng tiền mặt.
Bước 2: Từ ngày 1/1/2002 đến hết ngày 30/6/2002.
Đây là quá trình thu đổi các đồng tiền quốc gia, trong giai đoạn này đồng EURO giấy và xu ra đời và đi vào các kênh lưu thông thay thế cho các đồng NECU( đồng bản tệ) trong kênh lưu thông.
Trong bước này các đồng NCU vẫn được sử dụng dưới danh nghĩa của đồng EURO.
Từ ngày 1/7/2002 đồng EURO tồn tại độc lập trong các kênh lưu thông của toàn khối EURO.
Đặc điểm pháp lý.
Đồng EURO là đồng tiền thực thụ và hợp pháp có đầy đủ tư cách pháp lý, là kết quả của các thoả hiệp, cam kết giữa các chính phủ thành viên EU.
Cơ sở pháp lý cho sự ra đời của đồng EURO là hệ thống các văn bản pháp quy của liên minh, cao nhất là Hiệp ước (Maastricht) và các nghị quyết có liên quan được Nghị viện châu Âu, Uỷ ban châu Âu, Hội đồng châu Âu, Hội đồng các Bộ trưởng kinh tế tài chính châu Âu phê chuẩn. Bên cạnh đó là hệ thống pháp luật của mỗi nhà nước thành viên phải ban hành các văn bản luật và dưới luật cần thiết khác đảm bảo đầy đủ cơ sở pháp lý cho đồng EURO ra đời và thay thế hợp pháp và vĩnh viễn các đồng tiền quốc gia đã lưu hành từ bao đời nay. Đồng EURO có cơ quan điều hành độc lập và chịu trách nhiệm là ngân hàng TW châu Âu (ECB).
Cơ sở xác định giá trị.
Giá trị của đồng tiền trước hết được quyết định bởi thực lực kinh tế của nước phát hành. Giá trị nội bộ của đồng tiền được quyết định bởi tình trạng biến động giá trị sản xuất quốc dân của nước đó. Giá trị bên ngoài của đồng tiền thì được quyết định bởi tình trạng thu chi quốc tế (cán cân thanh toán) của nước đó. Đồng EURO là đồng tiền chung của toàn khối vì vậy giá trị của đồng EURO được quyết định bởi thực lực kinh tế của toàn khối và tình trạng cán cân thanh toán của các nước trong khối với các nước ngoài khối quyết định. Trong hiệp ước Maastricht và hiệp ước Amsterdam đã quy định vào ngày trước khi đồng EURO đi vào sử dụng 31 – 12 – 1998, giá trị của đồng EURO ngang với giá trị của đồng ECU, nghĩa là tỉ giá hối đoái EURO/ECU = 1. Do vậy, giá trị của đồng EURO được xác định thông qua giá trị của đồng ECU. Giá trị của đồng ECU do 15 đồng tiền quốc gia của EU bình quân lại sau khi đã tính thêm như công thức:
Trong đó: di là giá trị của đồng tiền quốc gia
ai là hệ số thêm của đồng tiền quốc gia
DEcu là giá trị của đồng ECU.
Hệ số thêm vào dùng để bình quân được xác định theo địa vị ngoại thương và giá trị sản xuất quốc dân nhiều, ít của các nước thành viên. Như vây, đồng EURO trước khi ra đời đã có cơ sở xác định rõ ràng, điều này góp phần giúp đồng EURO có thể trụ vững trên thi trường quốc tế.
Hình thái vật chất của đồng EURO.
Đồng EURO được thể hiện dưới hai hình thái: Tiền giấy và tiền xu theo những đặc điểm yêu cầu kỹ thuật và hình thức đã được hội đồng Châu Âu họp tháng 12 năm 1995 và Amsterdam tháng 6 năm1997 chính thức phê duyệt như sau:
Về tiền giấy: Có bẩy loại tiền giấy: loại 5 EURO màu ghi, loại 10 EURO màu đỏ, 20 EURO màu xanh lơ, 50 EURO màu da cam, loại 100 EURO màu xanh lá cây, loại 200 EURO màu vàng, 500 uero màu tím. Các tờ giấy bạc EURO có hai mặt, một mặt mang biểu tượng quốc gia, mặt kia thể hiện biểu tượng chung của liên minh mang tính chất bắt buộc phải có như: Tên gọi thống nhất là “EURO”, chữ ký của thống đốc ECB, và chữ viết tắt của ngân hàng Châu Âu bằng năm thứ tiếng: ECB (viết tắt bằng tiếng Anh), BCE (viết tắt bằng tiếng Pháp), EZB, EKT, EKP. Giấy bạc EURO do ngân hàng nhà nước thành viên chịu trách nhiệm in.
Về tiền kim loại: Có tám loại tất cả đều hình tròn, với các kích cỡ khác nhau, độ dày mỏng, nặng nhẹ khác nhau trong đó loại 1,2,5 cent màu đồng , loại 10,20,50 màu vàng, loại 1 và 2 EURO có 2 màu: ở giữa màu trắng do ba lớp kim loại tạo lên (đồng kền/kền/đồng kền ), vành ngoài màu đồng thau. Ngược lại đồng 2 EURO ở giữa màu vàng, được tạo bởi ba lớp: Đồng thau/kền/đồng thau, vành ngoài màu trắng làm bằng hợp kim đồng kền.
Với số lượng dự tính không ít hơn 13 tỷ tiền giấy và 70 tỷ tiền kim loại sẽ đi vào lưu thông từ ngay 1/1/2002. Công việc in và đúc là công việc nặng nề cả về số lượng và các yêu cầu an toàn: Như chống làm giả cũng như mức độ tiện lợi cho việc sử dụng đồng tiền cho mọi đối tượng, kể cả người mù lẫn máy rút tiền tự động. Công việc in và đúc do các ngân hàng trung ương nước thành viên thực hiện.
Chức năng của đồng EURO.
Đồng EURO là một đồng tiền thực thụ đưa vào lưu thông với đủ tư cách pháp lý, có chức năng cơ bản là một đồng tiền quốc tế (khác với đơn vị tiền tệ ECU là đồng tiền nặng về danh nghĩa, không có hình thái vật chất cụ thể).
Đồng EURO có các chức năng cơ bản:
- Chức năng là phương tiện trao đổi.
- Chức năng là phương tiện tính toán.
- Chức năng phương tiện cất chữ.
- Chức năng tiền tệ quốc tế.
Cơ sở để khẳng định đồng EURO sẽ được đảm nhiệm các chức năng trên vì:
- Đồng EURO là một đồng tiền thực thụ.
- Là một đồng tiền được đảm bảo bằng một khối kinh tế lớn mạnh.
- Được lưu hành trong một thị trường lớn nhiều tiềm năng.
- Có cơ quan điều hành độc lập.
- Được thừa hưởng sức mạnh từ các đồng NCU phần lớn là các đồng tiền mạnh đã được đảm nhiệm các chức năng cơ bản của đồng tiền quốc tế như đồng DM, đồng fance...
